Không gian sách

Đồng tiền lên ngôi: Sức mạnh của đồng tiền đến từ đâu?

Ai đó có thể nói cho tôi biết tiền là gì không ?

 

Những nhà truyền giáo thường nói: Tiền là nguồn gốc của tội lỗi.

 

Tiền là yêu cầu và động lực của chiến tranh.

 

Tiền là trói buộc, là ngăn cản, là khoảng cách giữa các tầng lớp.

 

Tiền, dù không phải là hạnh phúc, nhưng lại là thành phần thiết yếu cấu thành hạnh phúc.

 

Nhưng dù bẩn thỉu hay lấp lánh, chính nghĩa hay phi nhân đạo, thì kể từ khoảnh khắc được sinh ra, đồng tiền cũng chưa bao giờ đánh mất vị thế thống trị của mình. Vậy ai đã trao quyền lực cho đồng tiền và bản chất quyền lực ấy là gì?

 

Buổi bình minh của đồng tiền

 

Tác giả bắt đầu bằng việc khẳng định tầm quan trọng của đồng tiền với xã hội. Xét về mặt cấu trúc logic, đây là một “nước đi” rất tinh tế; một sự vật hay sự việc cần phải chứng minh được tầm quan trọng của mình để thu hút sự chú ý của con người. Một cách mở đầu hoàn hảo thu hút sự hứng thú và tinh thần tập trung tối đa của người đọc.

 

Vậy hãy xem Niall Ferguson nói gì về tiền.

 

Bằng cách lật lại quá trình tồn vong của nhiều đế chế, quốc gia, lãnh thổ khác nhau, Ferguson đã đem đến những kiến thức cơ bản nhất về hành trình hình thành của đồng tiền dựa theo dòng chảy của lịch sử phát triển xã hội loài người. Đằng sau sự khai sinh, phát triển rồi suy tàn của chúng đều có mặt, dù là trực tiếp hay lẩn khuất, bóng dáng của “đồng tiền”. Một câu hỏi được đặt ra là điều gì đã dẫn đến sự suy tàn của những vùng đất ấy ?

Hãy nhìn lại thời kì khi mà con người bắt đầu sự dụng kim loại như vàng, bạc, đồng để định danh tiền tệ. Vì một vài lí do khá tình cờ của lịch sử mà trong một thời gian rất lâu, tâm trí của người phương Tây đã nghĩ rằng: tiền tệ đồng nghĩa với kim loại. Nhưng con người đã quên mất một quy tắc căn bản, các kim loại thường dùng để chế tác thành tiền chỉ có giá trị như họ đang thấy khi chúng ở một số lượng đủ hiếm nhất định trong xã hội bấy giờ. Có nghĩa là càng nhiều kim loại có mặt trên thị trường thì giá trị của chúng càng tụt giảm.

 

Như vậy, các quốc gia cần một định nghĩa mới, chính xác hơn cho tiền tệ. Vậy Niall Ferguson đã nói gì về điều này ?

 

Những thứ đại diện cho tiền tệ: đồng xu, tờ bạc, tờ séc, thậm chí là tiền ảo không tự chứa giá trị trong bản thân chúng. Giá trị của những đồng tiền được duy trì nhờ niềm tin của người cầm tiền dành cho người phát hành tiền hay tổ chức sẽ chấp nhận tờ séc hoặc các khoản chuyển khoản của người chi trả. Bạn có thể nhận ra điều này qua một ví dụ rất gần gũi và thực tế: ở mặt sau của đồng 10 đô la có dòng chữ “Chúng ta tin vào Thượng đế”, nhưng người mà bạn thực sự tin khi nhận một tờ tiền như vậy là người kế tục công việc của người đàn ông ở mặt trước của tờ bạc (Alexander Hamiltin, Bộ trưởng Ngân khố đầu tiền của Hoa Kỳ).

 

Sự xuất hiện và phổ biến của đồng tiền đã làm xuất hiện mối quan hệ mới: chủ nợ và con nợ. Các mâu thuẫn trong việc cho vay ngày một trở nên dữ dội, từ nỗi khốn khổ của kẻ đi vay bởi mức lãi suất ngất ngưởng đến nỗi lo của các chủ nợ khi loay hoay trong việc thu hồi các khoản nợ khó đòi.

 

Không khó để nhận ra rằng sự phát triển của các ngân hàng cũng thăng trầm không kém tiền tệ là bao, dẫu bản thân nó là một tổ chức với các nguyên tắc quản lí khá phức tạp và tỉ mỉ.

 

Đồng tiền và những cuộc chao đảo thế giới

 

Những dòng tiếp sau mà bạn sắp đọc sẽ khó nắm bắt hơn rất nhiều với sự có mặt đáng kể của con số và các phép tính toán trong vai trò ví dụ. Độc giả được tiến gần hơn đến những khái niệm giàu tính chuyên môn cao như: trái phiếu, cổ phiếu, đầu cơ, niềm hưng phấn thiếu lý trí,… Tuy nhiên, lối hành văn với cách chia nhỏ vấn đề, áp dụng cấu trúc đặt câu hỏi – tìm câu trả lời theo từng bước tuần tự của tác giả là một điểm cộng tuyệt vời, giúp làm giãn mạch văn, giảm lượng thông tin xuất hiện cùng lúc, nhờ đó giảm áp lực tiếp nhận đối với độc giả.

 

Cách lấy ví dụ và diễn giải đầy hài hước quen thuộc của Ferguson lại một lần nữa xua tan đi sự khô cứng của những khái niệm kinh tế học kinh điển mà rối rắm. Bằng cách nói nửa đùa nửa thật, ông đã khéo léo nhận định: chiến tranh là cha đẻ của thị trường trái phiếu. Vậy hãy thử nói theo cách khác là: “Chiến tranh chỉ có thể xảy ra nếu bạn huy động được tiền để thanh toán cho nó.”

 

Các cuộc chiến tranh đòi hỏi một nguồn tiền để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu lên tới mức khổng lồ, và tới mức chính phủ không thể tự chi trả. Vậy họ có thể vay mượn số tiền đó từ ai ? Câu trả lời là từ người dân của chính quốc gia ấy.

 

Ở Florence vào đầu thế kỉ 14, các công dân có nghĩa vụ phải cho thành phố mình vay một số tiền gọi là prestanze (khoản cho vay bắt buộc), đổi lại họ nhận được tiền lãi, nhưng để tránh các giáo điều (việc cho vay lấy lãi lúc bấy giờ bị Giáo hội ngăn cấm), tiền lãi đã được coi như là tiền đền bù. Có thể nói, đây là hình dạng đầu tiên của thị trường trái phiếu.

 

Nhắc đến trái phiếu, không thể quên nhắc đến đứa em trẻ tuổi và cũng năng động hơn của nó, thị trường cổ phiếu. Thị trường cổ phiếu mang lại nhiều lợi nhuận hơn so với trái phiếu. Tuy vậy so với trái phiếu, nó bùng nổ mãnh liệt hơn nhưng lại dễ rơi vào các cuộc suy thoái “nhiệt tình” đến vượt cả người anh em. Cho dù thế, thị trường này chưa bao giờ có ý định lụi tàn, thậm chí ngày một phổ biến đến nhiều bộ phận công chúng trên thế giới.

 

Trước những biến động thất thường của nền kinh tế dễ thấy qua các ví dụ được nêu ra, và thậm chí là tình hình khủng hoảng nghiêm trọng ngay trong năm 2008 – thời điểm viết sách, Ferguson vẫn bày tỏ niềm tin lạc quan của bản thân với kinh tế, và với đồng tiền. Bởi theo ông dẫu đã có những cuộc thoái lui, suy giảm, diệt vong lớn, nhưng con người hay nền kinh tế của con người chưa bao giờ bị đẩy lùi hoàn toàn.

 

Thông qua cuốn sách, tác giả đã đem đến những định nghĩa, phân tích đáng giá cùng sự thấu hiểu bản chất về một đề tài khá kén độc giả. Ferguson đã thổi một làn gió hài hước mà nghiêm túc vào những tư duy, định kiến đầy cảm tính của con người với đồng tiền và các hoạt động kinh tế dựa trên đồng tiền.

 

1 0
Không gian sách

Bài viết nổi bật